Położenie

Lanškroun leży w Kotlinie Lanškrounskiej na najbardziej wysuniętych na południe krańcach Gór Orlickich na 49°55‘ szerokości geograficznej północnej oraz 16°37‘ długości geograficznej wschodniej na wysokości 380 m n.p.m.

Początki miasta (do XIV wieku)
W roku 1246 królewscy kolonizatorzy Heřman oraz Oldřich z Drnholca założyli zamek Lanšperk oraz miasto Lanškroun. Miasto zostało założone prawdopodobnie jako główne centrum ekonomiczne rozległych lanšperskich posiadłości ziemskich. Później miasto przeszło pod władzę królewską, a w roku 1285 za czasów Václava II, weszło w skład majątku silnego Zawiszy z Falkenštejna. Po jego egzekucji Václav II podarował miasto Lanškroun nowoutworzonemu klasztorowi cystersów w Zbraslaviu pod Pragą (w roku 1292). Klasztor ten jednak ze względu na fakt, iż znajdował się w znacznej odległości od miasta, nie mógł dobrze nim zarządzać i w 1358 roku przekazał je nowopowstałej diecezji w Litomyšlu w zamian za posiadłości pod Pragą.

Lanškroun za czasów Kostków z Postupic
W roku 1421 Jan Žižka zdobył Litomyšl, a niedługo po tym Jan Městecki i Jeník z Nedanic zajęli miasto. Obywatele z nielicznymi wyjątkami przystąpili do ruchu husyckiego.
W roku 1433 majątek ziemski otrzymali Kostkowie z Postupic, jako zastaw za 4000 kop groszy rocznie. Majątek pozostał w rękach tego rodu aż do roku 1507, kiedy przeszedł w ręce Pernštejnów.
Lanškroun był jedynym miastem w regionie z murami obronnymi. Miasto zyskało wówczas wiele znaczących przywilejów. Na przykład już w roku 1464 uzyskało ono prawo do organizacji targu w dniu św. Urbana oraz św. Mateusza, ponadto prawo do pobierania opłat na bramach. W roku 1507 mieszczanie otrzymali prawo kaduka (zgodnie z tym przywilejem poddani mogli swobodnie przekazywać swój majątek dziedzicom mieszkającym na ich posiadłościach). W roku 1514 doszło do rozszerzenia prawa targowego na 2 dni w tygodniu (wtorek i sobota), a w roku 1568 miastu przyznano prawo do warzenia piwa.
Silny, ale mało oszczędny ród Pernštejnów, nie zdołał jednak utrzymać posiadłości w swych rękach. W czasach trudności finansowych oddawali ją w zastaw lub sprzedawali, aby później ponownie drożej odkupić. W ten sposób część majątku lanškrounskiego otrzymał w zastaw także ród Černohorskich z Boskovic za 8000 kop czeskich groszy.
W roku 1580 król Rudolfem II udzielił Lanškrounowi pozwolenia na pieczętowanie swych pism czerwonym woskiem - niniejsze prawo posiadały dotąd jedynie miasta królewskie. W roku 1588 majątek został sprzedany bogatemu Adamowi Felixowi Hrzánovi z Harasova za 45 300 kop czeskich groszy. W rekach jego rodu posiadłość pozostała aż do roku 1622. Do Lanškrouna należały wówczas wsie: Třebovice, Damníkov, Luková, Horní i Dolní Třešňovec, Albrechtice, Sázava, Žichlínek, Bystřec, Herbortice, Kozí noha oraz Trpík.
Wiek XVI przyniósł rozwój handlu i rzemiosła. W mieście odbywały się targi, powstawały różne cechy, itd. W okresie tym pisano jedynie w języku czeskim.

Wojna trzydziestoletnia i jej oddźwięk w Lanškrounie za Liechtensteinów
Zmiana sytuacji nastąpiła po bitwie pod Białą Górą. Zdislav Hrzán, który przyłączył się do opozycji przeciwko Ferdinandovi II i poświęcił znaczną kwotę na walkę wyzwoleńczą, broniąc się przed utratą majątku i życia, został zmuszony do sprzedaży nieruchomości czeskiemu namiestnikowi cesarskiemu oraz przewodniczącemu komisji konfiskacyjnej, księciu Liechtensteinu za 183 000 kop groszy. (Najniższa szacunkowa wartość miasta wynosiła wówczas 300 000 kop).

Lanškroun odczuł skutki tragedii pod Białą Górą
Za sprawą liechtensteinskich żołnierzy miasto zamieniło się w popiół. Następnie rozpoczęło się nawracanie na katolicyzm. Wojska cesarskie oraz Szwedzi kilkakrotnie przechodziły przez miasto, które jednocześnie łupili. W roku 1639 miasto próbowali zdobyć Szwedzi, po tym jak wcześniej kilkakrotnie przemaszerowali przez te tereny. Dopiero w roku 1643 strzeżone bramy nieoczekiwanie napadli kawalerzyści Torstenasona, wargnęli do miasta, zajęli zamek i kościół dziekański, ratusz, domy mieszczan. Po nich w Lanškrounie umiejscowił się mniejszy oddział Wrangelów. Kiedy Szwedzi w dniu 25 września 1643 odeszli miasto przejęły wojska cesarskie. Miasto było jeszcze palone i łupione w roku 1648. W wyniku tych wszystkich wydarzeń w roku 1654 aż 72 z 245 istniejących w mieście budynów pozostawało pustych.
Liechtensteinowie starali się zapobiec spadkowi ilości ludności w Lanškrounie (oraz na terenie całego majątku) poprzez wsparcie migracji obywateli narodowości niemieckiej z innych swych posiadłości (głównie ze Ślaska i Austrii). Od roku 1667 rozpoczął się proces przejścia na niemiecki styl zarządzania, ostatecznie administracja miejska uległa zniemczeniu w roku 1683.
W roku 1680 wybuchła epidemia cholery. Wiele gruntów pozostało bez gospodarzy a domów bez właścicieli.

Rozwój (XVIII – I poł. XIX wieku)

Przez cały okres XVIII wieku Lanškroun pozostał w rękach Liechtensteinów, Działalność rzemieślnicza miasta nie różniła się od działalności innych miast poddańczych. Działały tu cechy piekarzy, szewców, murarzy i kamieniarzy, ślusarzy, garncarzy, kowali, bednarzy, kołodziejów, rymarzy, sukienników, barwiarzy i tkaczy.
W roku 1701 w mieście powstał książęcy piwowar. W roku 1791 Lanškroun został ogłoszony swobodnym miastem municypalnym. Od tego czasu na czele miasta stał wybierany burmistrz. W okresie tym nie został jeszcze zupełnie wyeliminowany wpływ władzy zwierzchniej.
Znaczące zmiany głównie w podległości prawnej miasta Lanškroun przyniosły wydarzenia rewolucyjne mające miejsce w lat 1848-49. Wraz z likwidacją pańszczyzny i starych urzędów patrymonialnych ostatecznie zanikła prawna zależność obywateli Lanškrouna od właściciela posiadłości - Liechtensteinach. Wówczas Lanškroun stał się siedzibą nowych urzędów państwowych – starostwa oraz sądu powiatowego. Urzędy te rozpoczęły swą działalność w styczniu 1850. Do starostwa w Lanškrounie należało 60 miejscowości w okręgach sądowych Lanškroun oraz Ústí nad Orlicí.
W roku 1855 wybuchła w mieście i okolicach cholera. W ciągu trzech miesięcy zmarło 256 osób.

Rozwój przemysłowy (od II poł. XIX wieku)
Od lat 70 XIX wieku rozpoczął się szybszy rozwój gospodarczy miasta. W roku 1871 zostały powołane państwowe zakłady tytoniowe. W roku 1884 powstała fabryka produkująca gilzy, a w latech 1884 - 85 została wybudowana lokalna linia kolejowa z Rudoltic do Lanškrouna. W roku 1890 powstała fabryka dywanów i zamszu. Wśród rzemiosł do II połowy XIX wieku dużą popularnością cieszyło się tkactwo ręczne.
W roku 1872 zostały otwarte dwie znaczące niemieckie szkoły: Szkoła Tkactwa, działająca aż do roku 1934 oraz gimnazjum. Już od roku 1899 miasto dysponowało wodociągiem, 8 listopada 1903 została oddana do użytkowania miejska gazownia. Tego samego dnia w domach i na ulicach po raz pierwszy zapaliły się lampy gazowe.

Powstaniwe Czechosłowacji - Lanškroun niemiecki czy czeski?
Od II poł. XIX wieku dochodziło w mieście Lanškroun i jego okolicach do zaostrzenia nastrojów niemieckiego nacjonalizmu. Po 28 październiku 1918 roku przedstawiciele miasta i powiatu odmówili uznania władzy czechosłowackiej i w Lanškrounie powstała Niemiecka Rada Państwowa, która opowiadała się za tzw. Deutschböhmen. Organizacja ta liczyła na odłączenie od Czech i włączenie do Austrii.
Dopiero po interwencji oddziału wojskowego z Vysokiego Mýta w listopadzie 1918 Lanškroun został zmuszony do uznania zwierzchnictwa nowego państwa. Do nacjonalistycznych wystąpień przeciw nowemu państwu dochodziło w mieście jeszcze na wiosnę 1919. Z czasem spory nacjonalistyczne uspokoiły się, a w latach 20 nastąpiło zwiększenia się wpływu czeskich obywateli w mieście oraz powstała czeska szkoła mieszczańska.
W dniu 01.07.1928 w Lanškrounie powstał Urząd Powiatowy. Pomieszczenia dla urzędu zostały pozyskane w drodze kosztownego remontu i przebudowy całego skrzydła starego miejskiego browaru (dziś budynek szkoły podstawowej A. Jiráska w dolnej cześci placu J. M. Marků).
Po roku 1935 życiem politycznym miasta zawładnęła Partia Sudeckoniemiecka. Po zawarciu układu w Monachium, na początku października 1938 Lanškroun został przyłączony do Niemiec. Z miasta zostały ewakuowane urzędy państwowe, ponad 1 000 Czechów musiało uciekać oraz rozpoczęto aresztowania niemieckich antyfaszystów. Lanškroun stał się siedzibą rady ziemskiej (Landrat). W okresie przynależności do Niemiec zmienił się także charakter lanškrounskiego przemysłu. Większość tutejszych fabryk była stopniowo włączana do niemieckiego przemysłu zbrojnego. Najbardziej charakterystyczne było umieszczenie w miejscu wcześniejszych zakładów tytoniowych oddziału firmy Siemens zajmującego się produkcją elektrotechniczną o charakterze zbrojnym.
Okres odłączenia Lanškrouna od Czechosłowacji skończył się w dniu 9 maja 1945, kiedy miasto zajęły oddziały Armii Czerwonej. W tym samym czasie do miasta przeniknęły także partyzanckie oddziały działające w jego okolicy. 17 maja 1945 pełną kontrolę nad miastem przejęła czechosłowacka armia. W sierpniu 1945 Lanškrounie odbyły się - zaraz po Pradze - najkrwawsze sądy ludowe nad nazistowskimi przestępcami. Ten, kto został skazany, stracił życie. Skazani byli doprowadzani pod zachodni portal ratusza i rozstrzeliwani przez pluton egzekucyjny pod ścianą. Na ulicach często słychać było strzały. Po zakończeniu wysiedleń Niemców, w dniu 31 października 1946, Lanškroun stał się w pełni czeskim miastem.
Ciekawy rozwój nastąpił po roku 1945, gdy Lanškroun przeistoczył się w powiatowe centrum administracji. Powstała w rewolucyjnych dniach maja 1945 Powiatowa Rada Narodowa została wkrótce zlikwidowana a tereny powiatu lanškrounskiego podporządkowano nowopowstałej Powiatowej Radzie Narodowej w Ústí nad Orlicí. W styczniu 1947 Powiatowa Rada Narodowa w Lanškrounie została odnowiona i funkcjonowała aż do roku 1960. W ramach ówczesnej reorganizacji podziału terytorialnego powiat w Lanškrounie ponownie został zlikwidowany i region lanškrounski przyłączono do powiatu Ústí nad Orlicí. Dopiero w roku 2003 Urząd Miejski w Lanškrounie został uznany za zwierzchni urząd dla 22 gmin regionu lanškrounskiego.

Miasto Lanškroun w drugiej poł. XX wieku
Po roku 1948 istotnym zmianom uległa sieć handlowa. Wiele małych sklepów zostało zamkniętych, ograniczono wybór i ilość produktów a typowym obrazem stały się kolejki przed sklepami.
W lutym 1948 został przeprowadzony komunistyczny pucz, który zlikwidował demokratyczny system społeczeństwa. Ze stanem tym większość obywateli nigdy się nie pogodziła, co przejawiło się wyraźnie w roku 1968, kiedy większość mieszkańców spontanicznie opowiedziała się za zmianą reżimu politycznego. Interwencja sowieckich czołgów przedłużyła istnienie tzw. realnego socjalizmu jeszcze o kolejnych 21 lat.
W czasie socjalizmu do miasta administracyjnie należały sąsiednie gminy: Dolní Třešňovec od 1 lutego1964, Albrechtice i Sázava od 1 stycznia 1976. Na wniosek obywateli gmin od 24.11.1990 doszło do oddzielenia Albrechtic oraz od 01.01.1992 gminy Sázava.
W dniu 29.06.1976 zakończono budowę nowego zakładu Tesly "Skleněný vrch". W sąsiedztwie zakładu Tesla została wybudowana kotłownia z nowym kominem o wysokości 105,12 m.
Dopiero grupowe protesty studentów, do których doszło w listopadzie 1989, przyniosły upadek reżimu komunistycznego.

W latach 90 latach przeprowadzono wiele remontów obiektów historycznych, np.:
Remont ratusza:

W lipcu 1986 zostało wydane pozwolenie na pierwszy etap generalnego remontu ratusza. Rozpoczynając prace zakładano, iż nakłady na ten projekt wyniosą 16,5 mln koron. W dniu 01.09.1996 odbyło się uroczyste otwarcie obiektu. Całkowite koszty remontu wyniosły 43 mln CZK, z czego kwotę 34,6 mln. CZK pokryło miasto Lanškroun z własnych źródeł.
Remont całego placu J. M. Marků
Remont rozpoczęto w lipcu 1996. W dniach 27 – 28 września 1997 nastąpiło uroczyste otwarcie wyremontowanego placu, terenu wokół zamku i kościół św. Wacława.
Remont zamku
Kolaudacji dokonano w maju 1995 – 3 czerwca 1995 dokonano uroczystego otwarcia odnowionej sali lanškrounskiego zamku wraz z przyległymi pomieszczeniami.

Współpraca partnerska
W roku 1995 została nawiązana współpraca między miastami Lanškroun i Castiglione (leży ok. 100 km na północ od Rzymu przy autostradzie Florencja - Rzym).
Dnia 27.10.1999 roku została podpisana umowa partnerska między miastem Dzierżoniów i Lanškroun.

Oczyszczalnia ścieków
W dniu 1 lipca 1995 została uruchomiona mechaniczno-biologiczna część oczyszczalni ścieków w Lanškrounie.

Powodzie
W poniedziałek 07.07.1997 roku miasto Lanškroun dotknęła powódź. Do rozległych powodzi doszło także w sąsiednich wioskach Albrechtice, Sázava, Žichlínek. W trakcie kilku godzin ulice Krátká, Polní, Lidická i okolice, Kollárova, aleja Lorencova stały się nieprzejezdne. Zalane zostały także domy na tych terenach, skąd ewakuowano zagrożonych mieszkańców. Doszło do zatopienia zbiorników oleju Tesly na ulicy Krátké.

Tisk Náhled tisku